آیا تا به حال فکر کرده اید که استیل، این فلز درخشان و مقاوم، واقعاً زنگ می زند؟ متأسفانه پاسخ مثبت است! طبق آمارها، سالانه میلیاردها دلار در سراسر جهان صرف تعمیر و تعویض تجهیزات و سازه های استیل شده که قربانی زنگ زدگی شده اند. بنابراین دلیل زنگ زدن استیل باید به دقت بررسی شود.
چرا استیل زنگ می زند؟
یکی از بزرگ ترین تصورات غلط، این است که استیل ضد زنگ) هرگز زنگ نمی زند. اما بیایید با واقعیت روبه رو شویم: هیچ فلزی در برابر خوردگی کاملاً مصون نیست. پس دلیل زنگ زدن استیل چیست؟
رمز مقاومت استیل در عنصر کروم نهفته است. استیل ضد زنگ حداقل ۱۰.۵ درصد کروم دارد. وقتی سطح استیل با اکسیژن هوا یا آب تماس پیدا می کند، کروم فوراً یک لایه محافظ بسیار نازک و نامرئی به نام لایه غیرفعال (Passive Layer) از جنس اکسید کروم تشکیل می دهد. این لایه درست مثل یک سد نفوذناپذیر، از تماس آهن زیرین با عوامل خورنده جلوگیری می کند و علت زنگ زدگی استیل را از بین می برد.
دلایل شکست لایه محافظ
دلایل شکست لایه محافظ یا همان علت اصلی زنگ زدن استیل باید به طور دقیق بررسی شود. زنگ زدن استیل زمانی اتفاق می افتد که این لایه محافظ به هر دلیلی آسیب ببیند یا تخریب شود. اصلی ترین عوامل که علت زنگ زدن استیل به شمار می روند، عبارتند از:
- کلریدها و نمک ها: دشمن شماره یک استیل ضد زنگ، یون های کلرید هستند. این یون ها (که در آب نمک، مواد شوینده حاوی کلر یا محیط های دریایی وجود دارند) می توانند به لایه غیرفعال حمله کرده و آن را سوراخ کنند. این نوع خوردگی به خوردگی حفره ای (Pitting Corrosion) معروف است.
- آلودگی سطحی (زنگ آهن): اگر ذرات آهن معمولی (مثلاً از ابزارهای آهنی، گرد و غبار برش یا حتی سیم ظرف شویی) روی سطح استیل قرار بگیرند، اکسید شده و زنگ می زنند. این زنگ به سطح استیل می چسبد و لایه غیرفعال را تخریب می کند، که اغلب به اشتباه به عنوان علت زنگ زدن استیل تلقی می شود، در حالی که در واقع زنگ آهن است که به استیل آسیب زده است.
- عدم دسترسی به اکسیژن (خوردگی شکافی): در محیط های با اکسیژن کم، مانند شکاف های تنگ، زیر واشرها یا جاهایی که آب راکد می ماند، لایه غیرفعال نمی تواند خود را ترمیم کند. این مسئله منجر به خوردگی شکافی می شود.
- دمای بالا: در دماهای بسیار بالا، سرعت تخریب لایه غیرفعال بیشتر از سرعت ترمیم آن می شود و مقاومت استیل در برابر خوردگی کاهش می یابد.
طریقه از بین بردن زنگ زدگی استیل
اگرچه بهتر است از زنگ زدگی جلوگیری شود و کاری کرد که اصلا نیازی به از بین بردن زنگ زدگی استیل نباشد. اما اگر به هر دلیلی لکه های زنگ روی استیل ظاهر شدند، می توان آن ها را از بین برد. روش انتخاب شده بستگی به شدت زنگ زدگی دارد:
| روش از بین بردن زنگ زدگی | مواد لازم | نحوه اجرا و کاربرد |
| ساده ترین روش (لکه های سطحی) | جوش شیرین، آب، پارچه نرم | جوش شیرین و آب را خمیر کنید. خمیر را روی محل زنگ زدگی بمالید، چند ساعت بگذارید بماند و سپس با پارچه نرم و در جهت خطوط پرداخت استیل پاک کنید. |
| روش اسیدی ملایم (لکه های عمیق تر) | سرکه سفید یا آبلیمو | مقداری سرکه یا آبلیمو روی محل زنگ زدگی ریخته و پس از ۲۰ دقیقه با برس نرم (نه سیمی) یا اسفنج تمیز کنید. حتماً بعد از آن سطح را با آب بشویید. |
| پاسیویشن شیمیایی (تخصصی) | محلول های اسیدی (مانند نیتریک اسید) | در صنایع، برای حذف کامل آلودگی های آهنی و بازسازی قوی لایه غیرفعال، از فرآیند پاسیویشن استفاده می شود. این روش تخصصی برای تجهیزات حساسی مانند مخزن استیل یا سازه مخزن بسیار حیاتی است. |
نکته مهم در اینجا این است که هرگز از پشم استیل، برس های سیمی یا مواد ساینده قوی برای تمیز کردن استیل استفاده نکنید، زیرا سطح را خراش داده و در واقع علت زنگ زدن استیل در آینده را فراهم می کنید.
جلوگیری از زنگ زدن استیل
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است، به خصوص در مورد فلزات گران بهایی مثل استیل. با رعایت چند نکته ساده می توانیم عمر مفید تجهیزات استیل خود را افزایش دهیم و از ظاهر درخشان آن محافظت کنیم. برای جلوگیری از دلیل زنگ زدن استیل، کارهای زیر را انجام دهید:
- تمیزکاری منظم: سطح استیل را همیشه تمیز نگه دارید. آلودگی ها و گرد و غبار حاوی آهن را بلافاصله پاک کنید. استفاده از آب گرم و صابون ملایم معمولاً کافی است.
- شستشو پس از تماس با کلرید: اگر استیل در معرض آب نمک (مثلاً کنار دریا)، سفیدکننده یا مواد شوینده حاوی کلر قرار گرفت، حتماً بلافاصله آن را با آب تمیز بشویید و خشک کنید.
- انتخاب گرید مناسب: در محیط های خورنده، مثلاً برای ساخت یک مخزن استیل در صنایع شیمیایی یا یک سازه مخزن در مناطق مرطوب، باید از گریدهای مقاوم تر استیل مانند گرید ۳۱۶ (که حاوی مولیبدن است) به جای گرید رایج ۳۰۴ استفاده شود.
- اجتناب از تماس با آهن: از ابزار برش یا سابیدن آهنی روی استیل خودداری کنید. اگر ابزار فلزی روی استیل استفاده کردید، حتماً سطح را کاملاً پاکسازی کنید تا آلودگی آهنی باقی نماند.
- خشک کردن: پس از شستشو، سطح استیل را کاملاً خشک کنید، به خصوص در شکاف ها و گوشه ها که محل اصلی شروع علت زنگ زدگی استیل هستند.
در نهایت، حفظ و نگهداری صحیح، کلید تضمین مقاومت و طول عمر استیل است. با درک دلیل زنگ زدن استیل و انجام اقدامات پیشگیرانه، می توانیم زیبایی و کارایی این فلز ارزشمند را برای مدت طولانی حفظ کنیم.
نتیجه گیری
استیل ضد زنگ، با نگهداری درست، ضد زنگ می ماند! استیل ضد زنگ، به دلیل لایه اکسید کروم، مقاومت شگفت انگیزی دارد؛ اما کاملاً شکست ناپذیر نیست. درک علت زنگ زدن استیل، به ویژه نقش یون های کلرید، ما را قادر می سازد تا با تمیزکاری و نگهداری صحیح، این لایه محافظ را تقویت کرده و عمر طولانی تری به تجهیزات مهمی مانند مخزن استیل و سازه مخزن ببخشیم.
